Son Dakika -
EDİRNE RESMİ
YOLAGELDİLİ AİLESİ

Edirne'ye Büyük emekleri Geçen Trakya Bölge valisi Kazım DİRİK


 22.9.2017 15:36:37   545 kez okundu.
 Kategori : GENEL İÇERİK

Edirne'ye Büyük emekleri Geçen Trakya Bölge valisi Kazım DİRİK

Edirne'ye Büyük emekleri Geçen Trakya Bölge valisi Kazım DİRİK

 Abdullah ASLANER-Edirne Vali Yardımcısı

KÂZIM DİRİK’İN VALİ OLARAK PORTRESİ;

Kâzım DİRİK, yakın tarihimizin en kayda değer ve en çok iz bırakan kişilerinden birisidir. Öyle ki; Onu asker olarak kışlada, idareci olarak taşrada, arkadaş olarak da Bandırma Vapurunda görürüz. Bu yazıda, hem asker, hem bürokrat, hem de iyi bir uygulamacı olarak çok yönlü bir kişiliğe sahip olan Kâzım DİRİK’in sadece valiliği ve vali kişiliği anlatılacaktır.

[adsenseyu1]
Kâzım DİRİK, her ne kadar Harbiyeyi bitirip hayata asker olarak adımını atmış olsa da, ömrü, Mülkiyeyi bitirmiş gibi mülki idare amiri olarak geçmiştir. Debre Mutasarrıflığı ve Redif Kıt’aları Komutanlığı Mühimme Kâtibi olarak göreve başladığı 1900 yılından 1925 yılına asker olarak, bu tarihten 1928 yılının sonuna kadar askeri hizmetten izinli mülki idare amiri olarak, bu tarihten sonra da tamamen mülki idare amiri olarak hizmet vermiştir.

Hayatı

Kâzım DİRİK, 1880 yılında Manastır’da (Bugün, Makedonya’nın Bitola şehri) doğdu. 1899 da Harp Okulundan Piyade Teğmen olarak mezun oldu. 1900’de Debre Mutasarrıflığı ve Redif Kıt’aları Komutanlığında Mühimme Kâtibi olarak göreve başladı. 1904’de İşkodra Vali ve Komutanı Filibeli Salih Paşanın Yaver ve Mühimme Kâtipliğine atandı. Bu görevi sırasında ileride kendine meslek olarak seçeceği mülki idare ile tanıştı ve bir manada stajını yaptı. 1906’da Osmanlının batı sınırındaki son ilçesi olan İşkodra (Bugün, Arnavutluk’un Shkodrës–İskenderiye- şehri) Vilayetinin Tuz Kazasına (Bugün, Karadağ Cumhuriyetinin Tuzi İlçesi) Kaymakam olarak atandı.

1909’da Erkânı Harbiye’ye girdi ve 1912’de Kurmay Yüzbaşı olarak mezun oldu. 15 Eylül 1919 – 20 Kasım 1920 tarihleri arasında geçen Erzurum Müstahkem Mevki Komutanlığı sırasında, 29 Ekim – 9 Aralık 1919 ve 12 Haziran – 18 Eylül 1920 tarihleri arasında Kazım Karabekir’in teftiş görevi nedeniyle Erzurum’dan ayrılması üzerine onun yerine 15. Kolordu Komutanı ve Erzurum Vali Vekili olarak görev yaptı.

20 Kasım 1920’de TBMM Tiflis Fevkalade Mümessilliğine atandı. Bu görevi sırasında, 11 Mart 1921’de Batum Valiliğini ilan etti ve 28 Mart 1921’e kadar Batum Askeri Valiliği görevini yaptı. Bu görevi nedeniyle hem ilk valiliğini yapmış oldu hem de Batum’un son valisi olarak tarihteki yerini aldı.

26 Eylül 1923’de merkezi Bitlis’te bulunan 2. Fırka (Tümen) Komutanlığına atandı. Bu görevi sırasında, 23 Haziran 1924 tarihinden itibaren Siirt ve 30 Temmuz 1924 tarihinden itibaren Bitlis Vali Vekilliği yaptı. 20 Eylül 1925’de Bitlis Valiliğine asaleten atandı. 16 Ekim 1925’de askeri hizmetten mezun sayılarak mülki hizmetlerde istihdam edilmesi onaylandı. Böylece askerlikle olan bağlarını fiilen koparmış oldu.

16 Mart 1926’da İzmir Valiliğine atandı.1928’de mülki hizmeti tercih etti ve Korgeneral rütbesiyle askerlikten emekliye ayrıldı. Bu tarihte, valiliği dâhil üzerinden çıkarmadığı üniformasını çıkardı ve tamamen sivil idareci oldu. 9 Ağustos 1935’de merkezi Edirne’de bulunan İkinci (Trakya) Umumi Müfettişliğine atandı. Bu görevini aramızdan ayrıldığı 3 Temmuz 1941 tarihine kadar sürdürdü.

Umumi Müfettişlik

Kökleri Tanzimat dönemine kadar giden Umumi Müfettişlik, 25.6.1927 tarih ve 1164 sayılı Umumi Müfettişlik Teşkiline Dair Kanunla 1927 yılında idari hayatımıza girmiş, 1948 yılında fiilen, 2.11.1952 tarih ve 5990 sayılı Umumi Müfettişlik Teşkiline Dair Kanun ile Ek ve Tadillerinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun ile de 1952 yılında resmen sona ermiştir.

Genel Müfettişlik, Genel Direktörlük ve Bölge Valiliği adları ile de anılan Umumi Müfettişlik, birden fazla ili kapsayan ve esas itibarıyla güvenlik ve kalkınma amaçlı idari birimlerdir. Kanunun uygulamada kaldığı dönem içerisinde beş adet Umumi Müfettişlik kurulmuştur. Bunlardan Diyarbakır, Erzurum, Elazığ ve Adana merkezli kurulanlar güvenlik amaçlı, Edirne merkezli kurulan ise kalkınma amaçlı kurulmuştur. Merkezi Adana’da bulunan Beşinci Umumi Müfettişlik fiilen faaliyete geçemeden kaldırılmıştır.

İkinci Umumi Müfettişlik Edirne merkez olmak üzere, Çanakkale, Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ illerini kapsayacak şekilde 19 Şubat 1934 tarihinde kurulmuştu. İlk Umumi Müfettiş olarak 22 Nisan 1934’de İbrahim Tali ÖNGÖREN atandı ve 3 Ağustos 1935 tarihinde sağlık nedeniyle ayrıldı. 9 Ağustos 1935 tarihinde Kâzım DİRİK atandı ve 3 Temmuz 1941 tarihinde ölümüne kadar bu görevi sürdürdü. Yerine, 1943 yılında Abidin ÖZMEN atandı ve Umumi Müfettişliklerin fiilen kaldırıldığı 1948 yılına kadar görev yaptı.

Umumi Müfettişlik 1901 yılında Edirne halkı tarafından yaptırılan ve Müşir Dairesi olarak bilinen bugünkü 54. Mekanize Tugay Komutanlığı binasında hizmet vermiştir. Müfettişlik İkametgâhı ise bugünkü Göğüs Hastalıkları Hastanesidir.

Çalışma İlkeleri

Kâzım DİRİK’i başarılı bir idareci yapan en önemli unsur çalışmalarında esas aldığı ilkeler olmuştur. O, belirlemiş olduğu ilkelere hem kendisi uymuş, hem de maiyetindekileri bu esaslar doğrultusunda çalıştırmıştır. Bu esasları sayesindedir ki hem çalıştığı illere büyük hizmetler etmiş hem de Birinci Umum Müfettişi İbrahim Tali ÖNGÖREN ve Ankara Valisi Nevzat TANDOĞAN ile birlikte Cumhuriyetin o yıllardaki en başarılı üç valisinden birisi olmuştur.

Kâzım DİRİK’in kendisi ve çalışma arkadaşları için belirlediği çalışma ilkeleri şunlardır: Zamanla kayıtlı olmadan çalışmak, maddi imkân beklemeden işe girişmek, işi ısrarla takip etmek, çalışanları ısrarla takip etmek, çalışanları takdir etmek, koordineli çalışmak, görevi aksatanları affetmemek, Türk Devrimine ve Atatürk ilkelerine inançlı olmak, yapılanları halka maletmek ve halkla halk için çalışmak.

Yaptığı İşler

Kâzım DİRİK, valilik yaptığı illerde eğitim, bayındırlık ve tarım başta olmak üzere bir çok alanda büyük işlere imza atmıştır. Bu işlerden bazıları şunlardır:

1-Bitlis Valiliği sırasında; Batman, Garzan, Başur ve Gezer dereleri olmak üzere dört dereyi geçerek yaptığı elli beş kilometre şose yol.
2-İzmir Valiliği sırasında; Atatürk Heykeli, İzmir Fuarının temeli olan İzmir Panayırı, Alsancak Spor Sahası, Esnaf ve Ahali Bankası, İzmir Turizm Derneği, İzmir ve Havalisi Asar-ı Atika Muhipler Cemiyeti, Şaşal Suyunu şehre taşınır hale getirilmesi ve Karşıyaka’da örnek köy kurmuştur.
3-İkinci (Trakya) Umumi Müfettişliği döneminde; 1935 göçmenleri için yaptırdığı 10 bin göçmen konutu, Edirne Numune Fidanlığı, Trakya Talebe Yurdu, Büyük istasyon binasının onarımı ve Edirne şehir haritasının yapımı.

Ayrıca Umum Müfettişlik kapsamında olan illerde arıcılığa, tavukçuluğa, ipek böcekçiliğine, meyveciliğe ve hayvancılığa önem verdi. Kırklareli, Tekirdağ, Çanakkale, Babaeski, Biga, Gelibolu, Vize de Halkevi yaptırdı. Trakya Avcılar Birliği ve Trakya’nın 73 köyünde Tarım Kredi kooperatifini kurdu.

Valiliğe Yaraşır Tutum ve Davranışları

Valiler büyük insanlardır. Onların yol, okul gibi eserleri kadar sözleri, tutumları ve davranışları da kayda değer, ders alınması ve yararlanılması gereken değerlerdir. Kâzım DİRİK’in bu manadaki tutum ve davranışlarından bazıları şunlardır.

1–16 Haziran 1926 tarihinde meydana gelen İzmir suikastı teşebbüsünü ortaya çıkarması üzerine Atatürk tarafından kendisine verilen para ödülünü “ben sadece vatanî vazifemi yaptım” diyerek reddetmiştir.
2–1930 yılında kızı Şükran’ın tulûat sanatçısı Muammer Ruşen’e (Karaca) kaçması üzerine anında Atatürk’e telgraf çekip istifasını sunmuştur.
3- Kendisiyle çekişen ve şikâyet için Ankara’ya giden CHP İzmir parti başkanını dönüşünde Basmane Garında karşılamış, Başkan Avni Doğan bu incelik karşısında mahcup olup elini öpmüştür.
4- Hakkındaki şikâyet üzerine İzmir’e gelen Atatürk Kâzım DİRİK’i haklı bulmuş ve şikâyet sahibi Balıkesir milletvekili ve CHP parti müfettişi Hâcim Muhittin ÇARIKLI’nın istifasını istemiştir.
5- Atatürk, Kâzım DİRİK’i şikâyet eden ve haksız çıkan CHP Umumi Kâtibi (Genel Sekreter) Başkanı Recep PEKER’i genel sekreterlikten almıştır.
6 – Nikâhı kıyılan oğlunun düğününü Atatürk’ün ölümü üzerine bir yıl ertelemiştir.
7- Vefatından hemen önce İstanbul’da rahatsızlanmış, görevinin başında olmak adına ağır hastalığına rağmen Edirne’ye gelmiş, burada ölmüştür.
8- Kendisi yokken makam arabasına eşi ve ailesi de dâhil hiç kimseyi bindirmemiştir.

Ödülleri

Kâzım DİRİK gerek askeri, gerekse mülki görevleri esnasında yaptığı başarılı çalışmalardan dolayı bir çok ödül almıştır. Mülki görevleri nedeniyle aldığı ödüller şunlardır:

1- Atatürk tarafından kendisine verilen DİRİK soyadı. Atatürk sadece beş valiye soyadı vermiştir. Bunlar; İkinci Umumi Müfettişi Dr. İbrahim Tali ÖNGÖREN, 3. Umumi Müfettişi Tahsin UZER, Ankara Valisi Nevzat TANDOĞAN, Trabzon Valisi Yahya Sezai UZAY, İstanbul Valisi Muhittin ÜSTÜNDAĞ ve Yozgat Valisi Bekir Sami BARAN.
2- İzmir Valiliği başta olmak üzere 8 Takdirname almıştır.
3- İzmir’de 7 diğer illerde 2 olmak üzere toplam 9 okula adı verilmiştir.
4- İzmir, Tekirdağ, Kırklareli ve Isparta ile çeşitli ilçe ve kasabalarca verilmiş 8 Fahri Hemşehrilik Beratı.
5-Türk Tarih Kurumu, Berlin ve Viyana Arkeoloji Enstitüleri Daimi üyeline sahipti.

Tarih Tutkusu

Asarı atikaya meraklı ve bilgiliydi. Çalıştığı illerde tarihi eserlerin onarımına büyük önem verdi. Müzeler ve Eski Eserleri Sevenler Dernekleri kurdu. Almanya ve Avusturya Arkeoloji Enstitüleri onu daimi üye yaptı. Türk ve Dünya Halıları Panoraması adıyla bir kitabı yayımlandı.

Umumi Müfettişliği döneminde Edirne’de bulunan tarihi eserlerin onarımına büyük önem verdi. Bu çerçevede Sarucapaşa Camii, Bedesten, Tıp Medresesi, Merzifonlu Karamustafa Paşa Çeşmesi, Hacıilbey Çeşmesi ve Ekmekçizade Ahmet Paşa Kervansarayını onardı. Yaptığı kamulaştırmalarla Gazi Mihal, Yahyabey ve Muradiye Camilerinin çevrelerini düzenledi. Edirne Arkeoloji Müzesi ve Eski Eserleri Sevenler Derneğini kurdu.

Tarihi eserlere düşkünlüğü ve bu olumlu çalışmalarına rağmen Edirne’nin birçok tarihi eserinin yıkılıp yok olması ya da satılmasına engel olamadı. Maili inhidam denilen yıkılmaya yüz tutmuş ya da yeniden yapılması mümkün olmayan birçok tarihi eser, arsa ve müştemilatı aşağıdaki 27 Mart 1939 tarih ve 5 sayılı satış kararında olduğu gibi Evkaf Heyet-i Fenniyye mühendisliği raporu sonucunda Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Edirne Belediyesince satılmıştır. Bu kararda adı geçen camilerden Abdurahman Camii, 2759 liraya satılmıştır.

Turgut Bezirgân, Rakkas Ali Bey, Sinan Bey, Hafız Ahmed, Zen-i İbrahim Paşa camilerinin arsaları ile Sıkça Murad, Tijtin Ağa, Soruca Paşa, Vize Çelebi, İbrahim Paşa, Nişancı Paşa, Emir Mescidi, Kösec Balaban, Haceği, Abdurrahman, Çokalca, Yaya Demirtaş camilerinin temliken satılmaları.

Üye: Belediyeden Matbaacı Mustafa ÇETİNKOL
Üye: Emlaki Milli. Müdürü Şükrü
Evkaf Müdürü İbrahim Kaya Alp

Son söz

Halk psikolojisini iyi bilirdi. “Devlet Baba” tabirine en çok uyan kişiydi. Bu babacan tavrı nedeniyle halk ona “Vali Baba”, “Paşa Baba” ya da “Vali Paşa” derdi. Ancak O kendisine “Paşa” değil “General” denmesini isterdi.

Anlatımı tatlı, ikna gücü yüksekti. Köylünün yüz tavuklu bir kümesten yüzlerce lira kazanç elde edebileceğini, bir arı kovanından 100–120 kilo bal alınabileceğini kolaylıkla ve inandırarak söyler, karşısındakileri ikna ederdi. Bu anlatım tarzından dolayı kendisi “palavracı” olarak bilinirdi. Çanakkale’de halkın dert yandığı sıkıntılara çareler sıralarken dinleyenlerden bazılarının “yine palavra atıyor” manasında dudak büküp gülümsemesi üzerine onlara yaklaşmış ve “Kâzım Dirik palavracı derler, bunu ben de biliyorum. Fakat şuna emin olun ki, ben başkasının hiç birine cesaret edemediği yüz işin mutlaka altmışını başarırım” diyerek söylediklerinin ne kadar gerçekçi olduğuna inandırmıştır.

KAYNAKLAR

1- Babam General Kâzım Dirik ve Ben. Orhan DİRİK. Yapı Kredi Ya, İstanbul, 1996.
2- Atatürk’ün İzinde VALİ PAŞA KAZIM DİRİK Bandırma Vapurundan Halkın Kalbine. K.Orhan DİRİK. Gürer Yayınları, İstanbul, 2008.
3- General Kazım Dirik. Eczacı Reşat SOYER. İzmir,1946.
4-Meşhur Valiler 50 Ünlü Vali. İçişleri Bakanlığı,1969.
5- İz Bırakan Mülki İdare Amirleri. Mehmet Aldan. İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1990.
6- Atatürk’ten Hatıralar, Hasan Rıza SOYAK, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul,1973.
7- Ulus Gazetesi. İsmail ARAR, 19 Mayıs 1969 nüshası.
8-Kazım Dirik. İsmail Gün, Mahmut ANKARA. İzmir,1971
9-Yöre Aylık Kültür Dergisi, Sayı 43, 44, 46. Ayhan TUNCA, Edirne, 2003.


Haberin Resimleri



Etiketler :

Yorum Yap


Yazili Resim



Bu Habere Hiç Yorum Yapılmamış

0


Anket

Sitemizi Nasıl Buldunuz


 


Tümünü Gör

Polar Bilgisayar Bugün : 79   Son 1 Hafta : 1298   Son 1 Ay : 5920   Son 12 Ay: 50955